Bostonsko pravo

Piše: Srđan Mazalica

Posljednjih sedmica, na hrvatskoj televiziji, imamo priliku da gledamo tv seriju „Bostonsko pravo“ (Boston legal), koja nam, osim očekivanog veličanja američkog pravosuđa, daje i dodatnu predstavu o blagodetima života američkih advokata.
Svaka epizoda obično završi u kontemplativnom nadigravanju dva glavna lika, koje tumače Džejms Spejder i Viljem Šetner, poznatiji širem auditorijumu kao kapetan Kirk iz prvog serijala Zvjezdanih staza. Uz viski i kubanske cigare, dvojica advokata razmjenjuju opaske i filozofske zamisli, uglavnom glorifikujući američku demokratiju, pa me podsjete na ona dva krmka koja se pitaju «ima li života poslije Božića?!».

Da li je globalna finansijska kriza nastala jer nije povučena jasna granica između finansijskog i investicionog bankarstva, jer se nije znalo stati sa raznoraznim špekulacijama u sferi berzanskog poslovanja, ili jer je usljed djelovanja nekih nevidljivih sila došlo vrijeme da se ovaj sistem i poredak u svijetu zamijeni novim... mene lično manje interesuje. Ono što mene boli je sljedeće: danas ljudi koji stvaraju, koji rade, koji se znoje, a čija je stvaralačka i energija, rad i znoj preduslov napretka i razvoja, nemaju onu vrstu društvene afirmacije i poziciju u društvu koju bi trebali imati.
Nema `ljeba bez motike – je možda prevaziđena maksima usljed razvoja nauke i tehnologije, ali u ovom vremenu dobija svoj dodatni značaj...

Nikada ne treba očekivati da će prikazivanje života čistačica, vozača autobusa, obućara, građevinskih radnika ili mašinskih inženjera privući značajniju pažnju publike, ali ne možemo se ne oteti utisku da je sveopšte prisustvo glumaca, pjevača, sportista, doktora, političara, pravnika i investicionih menadžera u televizijskim emisijama, serijama i filmovima doprinijelo shvatanju kod mlađih naraštaja da samo ova zanimanja podrazumijevaju društveno poželjan lajfstajl.

Reći da su zakoni ponude i potražnje regulator koji ljude ipak usmjerava da se bave onim što im obezbjeđuje egzistenciju, a ne društveni ugled, značilo bi ne shvatati čuvenu rečenicu:“Bureaucracy expands to meet the needs of the expanding bureaucracy.” Na kraju svega trpi društvo, jer nagomilavanje birokratije i društvenog sloja koji faktički živi od tuđeg rada, opet će se obiti o glavu onima koji stvaraju, koji rade, koji se znoje.
Usljed grešaka investicionih menadžera i berzanskih mešetara u SAD-u, posao gube rudari u rudnicima, majstori i mehaničari u fabrikama, šljakeri po gradilištima, širom svijeta...

Očekujmo filmove u kojima finansijski špekulanti spasavaju svijet od globalne finansijske krize i recesije i parama dobijenim od Obame vraćaju nadu otpuštenim i obeskućenim radnicima. Ko preživi pričaće...

Vratimo se na početak priče... Amerika je od zemlje koja je bila generator razvoja nauke, tehnologije i privrede, postala ksenofobična i retrogradna nakaza od države, koja svoj uticaj u svijetu gradi na oružju, a svoj unutrašnji poredak na čvrstom pravosuđu, koje je od dobro ustrojenog sistema pravne države koji štiti građane, postalo svrha samom sebi, kao što je i novac, od sredstva plaćanja roba i usluga, postao božanstvo na oltaru kome se mole i u koga se zaklinju.